Tijdsdruk en toeval. Open staan en durven.

mens en milieu lamp deb8e966327e77a45390ab28835656e4

Samen leren.

Samenwerkend leren.

Mooi onderwijs.

Wat werkt.

Leerstrategieën.

Combineren.

Tijdsdruk.

Toeval.

En toen:

5-VWO gaat les geven aan 2-VWO!

Te kort door de bocht? Dan hier de wat langere versie.

In mijn onderwijs probeer ik toe te passen wat werkt. In mijn onderwijs probeer ik leerlingen te bedienen op een manier die hen aanzet tot leren tijdens de lessen en niet alleen tot uitvoeren. In mijn onderwijs probeer ik te zoeken naar middelen die leerlingen uitdagen en aan het denken zetten. In mijn onderwijs probeer ik leerlingen te verleiden andere dan hun standaard leerstrategieën te gebruiken.

Met twee tweede klassen VWO ben ik bezig met ‘mooi onderwijs’, waarover ik later uitgebreider zal berichten. Het hoofdonderwerp hierbij is opgehangen aan de titel van een hoofdstuk van het boek ‘Amersfoort aan zee’, dat door mij saai is hernoemd als ‘Mens en Milieu’.

Leerlingen bepalen voor een groot deel zelf hoe zij hierover iets willen leren en via een aantal stappen zijn we gekomen tot een mengsel van excursies, zelf proeven selecteren en de uitvoering organiseren, speeddate presentaties, aanwezigheid van docent voor het beantwoorden van vragen en waar nodig op verzoek van leerlingen of op initiatief van de docent uitleg door de docent.

Met klas 5-VWO zijn we na de toetsweek gestart met het laatste hoofdstuk van het boek, getiteld ‘Mens en Milieu’. Bij onze methode is de verdeling van de leerstof over de jaren zo dat in klas 5 vrij veel stof terecht is gekomen die leerlingen prima zelf tot zich kunnen nemen. Zij hebben uitleg van of toelichting door de docent dus niet of nauwelijks nodig. Na drie hoofdstukken voornamelijk ‘zelfstandig werken via lezen – opdrachten maken – nakijken – vragen stellen’ treedt er dan zelfs bij de best-willende leerlingen wat sleet op.

Tijd voor iets anders dus. De expert-methode. Zes paragrafen, zes groepen van drie of vier leerlingen. Geen opdrachten maken maar presentaties voorbereiden met een vrije invulling zolang de kernbegrippen aan bod komen. Vanaf het begin delen van de presentatie met de docent om feedback mogelijk te maken. Vervolgens kennisdeling via speeddate presentaties.

En toen, bij het formuleren van deze opdracht voor klas 5-VWO, de gedachte:

‘Dan kunnen ze natuurlijk ook net zo goed een presentatie geven aan klas 2 over Mens en Milieu!”

“Bam!”

Een tevreden en gelukkige glimlach op mijn gezicht, na een toch waarschijnlijk wat gespannen blik kort daarvoor. De eerlijkheid gebiedt mij namelijk te zeggen dat de formulering van de opdracht plaatsvond terwijl de leerlingen al in het lokaal waren voor de les en ik achter mijn computer zat te typen terwijl de beamer aan het opwarmen was om mijn scherm voor de leerlingen te projecteren…..

De gedachte om de uitleg uit breiden naar een ander publiek was waarschijnlijk mede ingegeven door het door mijn hoofd spelen van de top 5 van leerstrategieën die bewezen werken, die ik kort daarvoor had gelezen in een prachtig stuk van Paul Kirschner over Top en Flop leerstrategieën. Een absolute aanrader om te lezen. Nummer 5 hierin is: ‘zelf uitleg geven’.

Hoe dan ook. Door tijdsdruk en toeval verscheen in de opdracht ineens het zinnetje:

“Bereid je presentatie voor op 2 niveau’s. Eén geschikt voor leerlingen van 5-VWO, één geschikt voor leerlingen van 2-VWO.”

Als je het op 2 niveau’s kunt uitleggen dan beheers je het zeker!

Wat gebeurde er vervolgens?

Via de random group selector van de SMART Notebook software werden er groepjes geformeerd en aan een paragraaf gekoppeld. Deze koppeling mocht in goed onderling overleg tussen de groepjes worden aangepast. De leerlingen kregen inzage in de stof van klas 2 om ze laten zien wat voor feitelijke kennis in elk geval behandeld moet gaan worden. Tegelijkertijd is de opdracht de feitelijke kennis uit het klas 5 ook zoveel mogelijk in hun presentatie op te nemen of zaken toe te voegen die zij van belang achten. De vorm van de presentatie is volledig open. Het mag een standaard powerpoint of prezi zijn, het mag een practicum zijn, het mag een serie opdrachten zijn. Het mogen twee aparte presentaties zijn voor beide klassen, het mag er ook één zijn, of een gecombineerde. Ook mogen de leerlingen ervoor kiezen om voor de presentatie aan klas 2 groepjes samen te voegen. De presentaties moeten uiteindelijk met de hele klas op elkaar worden afgestemd.

De leerlingen aan de slag.

Ik schrikken! Het dreigde meteen al mis te gaan. Het leek erop alsof er de nodige ‘ruzie’ gemaakt werd binnen een aantal groepjes.

mens en milieu handen en plantje 4_new-300x215Bleek nog te kloppen ook! Er was onenigheid over op welk niveau je nu de leerlingen van klas 2 wel of niet kon aanspreken, wat zij nog wel en niet zouden snappen. Prachtig! Er was inhoudelijke discussie over wat begrippen nu precies betekenen en welke woorden je kunt of moet gebruiken om ze aan klas 5 of klas 2 duidelijk te maken. Zij waren ontzettend aan het leren! Daarom was er soms zo’n herrie!

Hoe gaat er nu les gegeven worden?

We gaan het zien. Maar wat er wordt voorbereid is: een tweetal standaard presentaties (powerpoint en prezi), twee keer een uitleg met een practicum, een interactieve quiz (gebaseerd op ‘Who Wants To Be A Millionaire?’, gemaakt via html5).

Hoe gaat er nu beoordeeld worden?

Klas 5 beoordeelt klas 5. Klas 2 beoordeelt klas 5.

Het enige probleem, excuseer, de enige uitdaging, is nu nog de logistiek. Maar dat lossen we op. Zo gaat dat, bij mooi onderwijs.

Wordt vervolgd….

Deze post is onderdeel van een quadblog. Aanmelden hiervoor kan nog steeds.

Advertisements

22 reacties op Tijdsdruk en toeval. Open staan en durven.

  1. Manuela Bazen schreef:

    Allereerst: mijn complimenten voor het lef! Hoe zeker van je zaak wil/moet je zijn om dit überhaupt uit te willen proberen? Welke zekerheden moet/wil je hebben?

    Zelf vind ik ‘groepsoverstijging’ altijd een mooi middel met heel veel voordelen en leermomenten. Op de basisschool zeggen we na elk project (of het nu gaat om gezamenlijke paasviering groep 5 t/m 8, tutorlezen of een activiteit met groep 4 en 7) ‘dat moeten we vaker doen’. Beide groepen vinden het hartstikke leuk en er wordt enorm geleerd. Waarom doen we het dan zo weinig? Logistiek is vaak wel een van de punten….

    Wat leer ik hier nu van? In ieder geval: durf lef te hebben. Daarnaast: ik krijg terwijl ik zit te tikken een idee. Waarom niet kinderen van (bijv.) groep 5 bij kinderen in groep 6 laten meekijken bij een spreekbeurt? En inderdaad, laat kinderen van groep 7 iets uitleggen aan kinderen in groep 4 of 5! Eigenlijk zouden we tijdens projectweken (die lopen door de school heen) veel meer aan groepsoverstijging moeten doen! En dan dus niet alleen maar de knutselactiviteiten (ook niks mis mee), maar juist ook de ‘serieuzere’ vakken (bij gebrek aan beter woord).

    Ik ga het inbrengen in een teamvergadering. Bedankt, Frans!

    PS Ik ben heel benieuwd naar het vervolg 🙂

    • fransdroog schreef:

      Dank voor de complimenten. Ik ben een ‘leraar met lef’ schijnbaar. Ik zie het vooral gewoon als ‘doen’.
      Als je er van overtuigd bent dat iets goed is voor je leerlingen, dan is je taak als docent dit voor elkaar te krijgen. Het blijft wel lastig om ‘zeker’ te zijn 🙂
      Mooi om te horen dat je in de teamvergadering gaat inbrengen. Ik ben erg benieuwd naar de reacties en hopelijk acties.

  2. mwmott schreef:

    Ja, weer een leuke vorm van leren. En het uitleggen aan elkaar of anderen (in dit geval vwo2) werkt erg goed. Ik zeg aan een tafeltje vaak – als een van de twee of drie het snapt – leg jij het nog even uit aan…. De leerlingen hebben vaak de juiste woorden om het uit te leggen, maar veel belangrijker de uitleggen moet nog even in zijn of haar eigen woorden herhalen wat hij of zij net begreep.
    Ik zit meteen te denken of ik zoiets ook kan proberen. Ik weet dat een collega van mij de opdracht aan 3TL leerlingen geeft om lesjes voor 1TL voor te bereiden, inclusief vragen.
    De logistiek is wel een grote drempel, leerlingen hebben vaak een andere les tijdens het uur dat je ze wilt hebben. En ieder lesuur is kostbaar (ook voor collega’s).
    Ik hoor graag het resultaat!

    • fransdroog schreef:

      Je beschrijft zelf al de meerwaarde in een kleine setting. De extra toevoeging van klas naar klas maakt het volgens mij nog veel sterker. Gewoon doen dus!
      De logistiek is een kleine uitdaging, maar ik twijfel zelf aan jouw opmerking dat ieder lesuur kostbaar is. Met voldoende tijd vooraf en goed overleg is volgens mij voor de meeste lessen een herindeling prima mogelijk zonder dat dit ten koste van lesinhoud gaat. Het vereist wel flexibiliteit van de collega’s. Daar is bij ons gelukkig de nodige ruimte voor.
      In dit geval heb ik al met mijn 5-VWO leerlingen besproken welk lesuur voor henzelf het minst vervelend zou zijn om te laten vervallen. Hieruit kwam een zeer duidelijke keuze met een goed omschreven reden uit naar voren.

  3. Frans, prachtig voorbeeld hoe onderwijs ook kan. Leren van en met elkaar. Prima initiatief. Ik ga dit idee inbrengen in mijn sectie.

  4. larousse54 schreef:

    Wat een prachtige omgeving Frans. Volgens mij is dit een gouden greep, want je spreekt je leerlingen aan op een paar niveaus. Die van het kunnen beiden van de stof aan nagenoten, maar zeker ook op het niveau van taal, mijn ding, zeg maar. Einstein was het geloof ik die zei: als je iets niet kunt uitleggen zodat een kind het begrijpt, begrijp je het zelf nog niet goed.. Ik ben heel benieuwd naar de lol van leen van deze groepen.

    Bedankt voor dit idee.
    Dico

    • fransdroog schreef:

      Dank voor je woorden en graag gedaan. Het aanspreken op meerdere niveau’s is iets waar ik actief naar zoek en ik zie in de uitvoering tot dusver dat het de leerlingen ook motiveert en activeert om anders met de lesstof om te gaan.

  5. Diana van Veen schreef:

    Inderdaad mooi onderwijs. ik kan mij voorstellen dat het in het VO wat lastiger te organiseren is. Zelf gebruik ik het onder andere bij technisch lezen. De leerlingen in de bovenbouw oefenen met een prentenboek en gaan daarna bij de kleuters voorlezen. Twee vliegen in 1 klap; oefenen met lezen op intonatie voor de oudere leerlingen, rijke taalomgeving voor de kleuters. Ze vinden het allebei leuk en de oudere leerlingen gedragen zich dan superverantwoordelijk. Leerlingen spreken elkaars taal en dat kan goed werken.

    Ben ook benieuwd hoe het verder gaat.

    • fransdroog schreef:

      Inderdaad een mooi voorbeeld uit je eigen praktijk. De organisatie zal wel gaan lukken. Hierbij heb ik het voordeel van de Daltonschool die hier de nodige ruimte voor geeft, maar ik vind dat het overal zou moeten kunnen, in goed onderling overleg zoals dat zo mooi heet.

  6. Ilse van Hal schreef:

    Geloof jij in toeval dan?😉
    Fantastisch experiment en wat kijk je goed naar de inhoud en niet naar de vorm!
    Ik ben geïnspireerd en zal mijn collega’s er zeker over vertellen.
    Ik zou nog wel meer willen weren over de ICT toepassingen die je gebruikt.

    Groet Ilse

    • fransdroog schreef:

      Geloven in toeval…. nou, nee, niet echt. Maar wel ben ik me vaak bewust van ‘toevalligheden’ en laat ik me daar door inspireren om er iets mee te gaan doen.
      Zou mooi zijn als mijn blogpost op een aantal plaatsen tot vergelijkbare activiteiten kan leiden. Ben dus erg benieuwd naar de reacties, maar vooral acties, van je collega’s.
      Ik zal in een volgende blogpost hierover een aantal van de ICT toepassingen die de leerlingen gekozen hebben kort toelichten en in ieder geval van informatieve links voorzien.

  7. Spannend!

    En dit bevestigd maar weer eens dat improvisatie soms de leukste opdrachten kan opleveren.

    Wij kunnen als voorbereiding soms (met de theorie in ons achterhoofd) zulke goede opdrachten verzinnen die helemaal niet aankomen bij de leerlingen.

    En soms heb je alleen een globaal idee en ga je die met de leerlingen vormgeven tot een opdracht met mooi onderwijs er in.Worden leerlingen toch automatisch enthousiast van?

    En stiekem vinden ze zo’n opdracht super stoer!

    • fransdroog schreef:

      Inderdaad!
      Spannend en verrassend en daardoor alleen al dubbelleuk.
      Ik mag er niet op gaan vertrouwen maar door tijdsdruk heb ik de laatste tijd vaker op het laatste moment een lesinvulling gekozen die heel goed bleek te werken. En opvallend genoeg is het nog nooit fout gegaan (klopklop). Maar, zoals gezegd, je mag er niet op gaan vertrouwen 🙂

  8. Ilse Meelberghs schreef:

    Zelf vind ik ook een heleboel van het bovenstaande. Dus dat ga ik niet herhalen. Ik ben gewoon erg benieuwd hoe de sessie(s) eruit ziet waar je:

    “Leerlingen bepalen voor een groot deel zelf hoe zij hierover iets willen leren en via een aantal stappen zijn we gekomen tot een mengsel van excursies, zelf proeven selecteren en de uitvoering organiseren, speeddate presentaties, aanwezigheid van docent voor het beantwoorden van vragen en waar nodig op verzoek van leerlingen of op initiatief van de docent uitleg door de docent”

    Ook ik pas dit systeem van aan elkaar uitleggen wel eens toe binnen een les, maar worstel enorm met de logistiek om het jaar-overschrijdend te doen. ’t Is wat je zegt, gewoon een uitdaging die opgelost dient te worden.

    Toch wil ik eerst dat eerste leren. Hoe geef ik hun de ruimte om zelf
    te bepalen hoe ze willen leren.

    En dat vind ik eigenlijk toch het allermooiste van het verhaal. Dat jij over voldoende bagage beschikt om dit te kunnen/durven doen. Dat geeft de burger moed 🙂

    • fransdroog schreef:

      In de planning voor de mei #lesvrijeperiode zit een aantal blogposts over #mooionderwijs waarin ik wil beschrijven wat de redenen zijn en hoe de uitvoering verloopt.
      Kort gezegd heb ik de leerlingen in een aantal lessen geprobeerd te laten ontdekken hoe zij zelf het liefste/beste zouden willen leren. En dit vervolgens samen met hen naar een voor ons uitvoerbare versie vertaalt.
      Essentieel hierbij was denk ik het feit dat ik het hen niet volledig liet verzinnen maar open vragen stelde over een aantal onderdelen: waar? door wie? hoe? wat? docent nodig? boek nodig? toetsen nodig? groepjes?. De antwoorden hierop kwamen op het SMARTboard onder de vraag. Vervolgens heb ik groepjes geformeerd, gebaseerd op hun eigen individuele voorkeuren. Deze groepjes mochten vervolgens op een groot vel hun mooie onderwijs beschrijven. Via een aantal rondes van pitchen/liken/aanpassen-uitbreiden en soms combineren zijn we uiteindelijk tot ons plan gekomen.
      Het zijn vooral de leerlingen die voldoende bagage hebben om veel onderwijs varianten aan te kunnen 🙂
      Een docent hoeft alleen maar af en toe een paar kleine stapjes in de goede richting te zetten.

  9. […] Frans: Tijdsdruk en toeval. Open staan en durven … […]

  10. lighans schreef:

    Als ik faal dan leer ik. 😉

    Geldt voor docenten en voor leerlingen. Ik mag uit ervaring vertellen dat het heel erg leuk is als verschillende jaarlagen elkaar iets leren. Wij laten de leerlingen van de derde klas vmbo een les geven aan de tweede klassers vmbo. Het onderwerp is voortplanting en het doel van de les is dat de tweede klassers iets leren over de gevaren van soa’s, vroege zwangerschappen en hoe je dat kan voorkomen. Overigens mogen de derde klassers zelf het groepje samen stellen, zolang het bestaat uit jongens en meisjes.

    En de uitkomst is altijd heel erg verrassend. Leerlingen die slecht concentreren zijn zich bewust dat ze zo als expert worden gezien en gaan serieus aan het werk. De presentaties worden grondig voorbereid (want ze willen toch wel goed overkomen op die ‘kleintjes’). De presentaties tonen vaak volwassen mensen, die serieus over dit onderwerp praten.
    Andersom zijn de tweede klassers oprecht geïnteresseerd. Bij evaluaties zeggen ze bijna allemaal dat ze meer leren van deze oudere leerlingen als van een docent. Vooral over dit onderwerp. Het is nog al een verschil voor tweede klassers of een grijzende man voor de klas vertelt dat je een condoom moet gebuiken, of je medeleerling die je ook zo weer in de aula ziet. Sommige groepjes willen nog een keer presenteren. Voor mij het teken dat het geslaagd is.

    Vaak komt het niet uit met het lesprogramma. De derde klassers zoeken zelf een docent op en gaan overleggen of ze het uur mogen overnemen. De argumenten zijn vaak overtuigend genoeg om een les van een ander vak te kunnen inpikken. Voor die docent vaak een goed moment eens goede waarnemingen te kunnen doen bij je klas, op een manier die niet vaak voorkomt. Namelijk de docent op de achtergrond.

    Dit jaar gaan ze strijden om de gunst te mogen presenteren voor de tweede klassen. Er zijn namelijk meer presentatie groepjes, dan tweede klassen. De groepjes zullen met argumenten bij mij moeten komen en vertellen waarom juist dit groepje in staat is om het verhaal te doen. Het groepje dat zich voor deze “battles” het beste heeft voorbereid en inhoudelijk kan argumenteren krijgt de mogelijkheid een klas te kiezen. De anderen mogen zelf een opdracht bedenken, of een Poster maken.

    Mijn 2 centen

    • fransdroog schreef:

      Mooi om te lezen dat jij het principe ook inzet. Vooral mooi om te lezen hoe jij aangeeft dat wanneer je leerlingen verantwoordelijkheid durft te geven voor iets, zij dit vrijwel altijd blijken aan te kunnen. Vooral als zij hiermee verantwoordelijk zijn voor een ander in een vorm van wederzijdse afhankelijkheid die stimulerend werkt. Helemaal mooi natuurlijk dat ze het zelf graag gaan willen en er uit zichzelf moeite voor gaan doen!
      Ik vind het wel jammer dat het logistiek dit jaar dan niet past. Ik ben zelf niet zo’n voorstander van ‘battlen’. Altijd leuk voor de winnaars maar te vaak niet leuk voor de niet-winnaars. Is er geen optie om sommige tweede klassen twee keer te laten luisteren en beoordelen? Dat doe ik wel omdat ik daar ook een groot voordeel zie voor de tweede klassen. Hetzelfde verhaal, twee keer anders verteld, geeft betere retentie en ook de mogelijkheid om van de beoordeling zelf nog meer te leren.

      • lighans schreef:

        We doen dit al een paar jaar. Het systeem moet wel tijd krijgen te rijpen. Ik neem meestal een periode van vijf jaar. De eerste 2 jaar uitproberen, het derde vierde jaar verder aanpassen. Het vijfde jaar oogsten. Onderwijs ontwikkelen kost tijd… Trouwens het idee is afkomstig van een oud collega van mij die al een paar jaar met pensioen is.

        We hebben inderdaad overwogen om te herhalen maar dat vonden de tweede klas docenten geen goed idee. Het zou ze te veel tijd kosten van het andere onderwerp. Het is dus zoals het is.

        Battlen is een vriendelijke gebeurtenis hoor. Leerlingen die hun mening proberen te overschreeuwen worden terecht gewezen door de andere partij, of door mij. Mijn inleiding is dan ook dat ik de beste groep voor de klas wil hebben. Soms leg ik uit wat de klas nodig heeft (dit jaar bijvoorbeeld een klas met alleen jongens en een bijzoner hanige dynamiek). Daar horen andere leerlingen bij. Vaak is met goed overleg veel mogelijk.

        Dat een aantal niet hoeven te presenteren heeft niet mijn voorkeur. Daarentegen zullen een aantal leerling er niet rouwig om zijn. 😉 En het verhoogt wel je diversiteit van je ondewijs….

  11. Robin Platjouw schreef:

    Mooi idee en zo te zien ook prachtig opgepikt door de leerlingen. Op de basisschool doen we ook veel van dit soort tutorvormen. Groep 8 kids die een prentenboek voorlezen. Bovenbouwers die samen met kleuters in de bouwhoek werken. Prachtig om te zien. En leerzaam voor beide groepen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: